Бидай кебегінен алынған ксило- және мальтоолигосахаридтер жануарлар қоректенуіне арналған әлеуетті синергиялық пребиотиктер ретінде
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.51452/cajvs.2026.3(015).2241Ключевые слова:
бидай кебегі; ксилоолигосахаридтер; мальтоолигосахаридтер; арабиноксилан; ішек микробиотасы; қысқа тізбекті май қышқылдары; пребиотикалық синергия; жануарлар қоректенуі.Аннотация
Алғышарттар және мақсат. Ксилоолигосахаридтер (XOS) мен мальтоолигосахаридтер жануарлар қоректенуінде қолданылатын функционалдық жемшөп қоспалары үшін перспективті пребиотикалық компоненттер болып табылады. Құрамында арабиноксиланға бай гемицеллюлоза және қалдық крахмал бар бидай кебегі олигосахаридтердің екі фракциясының да әлеуетті көзі болып саналады. Бұл шолуда олардың құрылымдық-функционалдық қасиеттері, ықтимал пребиотикалық синергиясы және жануарларды азықтандыруда қолдану перспективалары талданады.
Материалдар және әдістер. Бидай кебегі XOS көзі ретінде арабиноксиландарды және мальтоолигосахаридтердің әлеуетті көзі ретінде қалдық крахмалды қамтитын өсімдік текті биоматрица ретінде қарастырылды. Бұл шолуда 2004-2025 жылдар аралығында жарияланған ағылшын тіліндегі рецензияланған ғылыми еңбектер талданды. Олар бидай кебегінің құрамына, XOS пен мальтоолигосахаридтердің құрылымына, ас қорытуға тұрақтылығына, ішек микробиотасын модуляциялауына, қысқа тізбекті май қышқылдарының түзілуіне және жануарлар қоректенуінде қолданылуына қатысты болды. Әдебиеттерді іздеу Web of Science, PubMed және Google Scholar дерекқорларында wheat bran, xylooligosaccharides, maltooligosaccharides, prebiotic properties, animal nutrition, gut microbiota, fermentation kinetics және short-chain fatty acids кілт сөздері арқылы жүргізілді.
Нәтижелер. Талданған деректер бидай кебегінің олигосахаридтердің екі функционалдық тобын алуға перспективті субстрат екенін көрсетеді: XOS арабиноксилан фракциясынан, ал мальтоолигосахаридтер қалдық крахмалдан алынуы мүмкін. XOS ас қорыту ферменттеріне төзімді және ішектің төменгі бөлімдеріне жетіп, онда сахаролитикалық бактериялар үшін субстрат қызметін атқара алады. Ал мальтоолигосахаридтер ас қорыту үдерісінен кейін ішінара сақталған жағдайда жылдамырақ ферменттелуі мүмкін. Екі фракция да жануарлардың ішек микробиотасын модуляциялап, Bifidobacterium және Lactobacillus сияқты пайдалы бактерияларды ынталандыруы және қысқа тізбекті май қышқылдарының түзілуіне ықпал етуі мүмкін. Қазіргі уақытта жануарларға жүргізілген зерттеулер бойынша ең сенімді деректер XOS үшін, әсіресе құс шаруашылығында, қолжетімді. Ал мальтоолигосахаридтер аз зерттелген және қосымша валидацияны қажет етеді. Оларды бірге қолдану қызығушылық тудырады, себебі құрылымы, ас қорытуға тұрақтылығы және ферментация жылдамдығы бойынша айырмашылықтары комплементарлы пребиотикалық әсерлерді қамтамасыз етуі мүмкін.
Қорытынды. Бидай кебегі функционалдық жемшөп қоспалары үшін XOS және мальтоолигосахаридтер бар фракциялардың перспективті көзі болып табылады. Олардың комбинациясы жануарлардың ішек микробиотасын қолдауға, қысқа тізбекті май қышқылдарының түзілуін арттыруға, ішектің тосқауылдық қызметін нығайтуға және азықтандыру тиімділігін жақсартуға ықпал етуі мүмкін. Кейінгі зерттеулер фракция құрамын стандарттауға, өндіру жағдайларын оңтайландыруға және XOS-мальтоолигосахаридтер комбинациясының тиімділігін in vitro, in vivo және өнімді жануарлардағы өндірістік сынақтарда растауға бағытталуы тиіс.
