Рациональное использование генетического потенциала мясного скота при промышленном скрещивании
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.51452/eaj.2026.2(130).2118Аннотация
Түйін
Алғышарттар мен мақсат. Етті ірі қара шаруашылығының тиімділігін арттыру етті бағыттағы тұқымдардың генетикалық әлеуетін неғұрлым толық пайдалануды және тұқымдық үйлесімдерді ұтымды таңдауды талап етеді. Саланы қарқынды дамытудың тиімді жолдарының бірі – гетерозис әсерін пайдалануға негізделген өнеркәсіптік будандастыру. Зерттеудің мақсаты қазақтың ақбас тұқымы мен оның ақшыл аквитан тұқымымен бірінші ұрпақтағы будандарының жастары бойынша ет өнімділігін, сиыр етінің сапасын және азық биоконверсиясының көрсеткіштерін салыстырмалы түрде бағалау болып табылады.
Материалдар мен әдістер. Зерттеулер ірі қараның жас малына жүргізіліп, олар аналогтар принципі бойынша төрт топқа бөлінді: қазақтың ақбас тұқымының піштірілген бұқашықтары мен қашарлары (бақылау тобы), сондай-ақ олардың будандары (½ ақшыл аквитан × ½ қазақтың ақбас тұқымы). Мал 21 айлық жасқа дейін өсіріліп, бордақыланды. Тірілей салмақ, орташа тәуліктік салмақ өсімі, азық сыйымдылығы, сояр алдындағы салмақ, сойыс көрсеткіштері, ұшаның морфологиялық және сорттық құрамы, еттің химиялық құрамы, энергетикалық құндылығы, протеин мен энергияның биоконверсия коэффициенттері анықталды. Алынған деректер вариациялық статистика әдістерімен өңделіп, айырмашылықтардың сенімділігі Стьюдент критерийі бойынша бағаланды.
Нәтижелер. Будан бұқашықтардың тірілей салмағы, орташа тәуліктік салмақ өсімі және сойыс салмағы бойынша таза тұқымды құрдастарынан сенімді түрде жоғары екендігі анықталды. Будандастыру әсері жұмсақ ет шығымының, жоғары және бірінші сортты ет үлесінің артуынан, сондай-ақ азықты неғұрлым тиімді пайдаланудан көрінді. Будан малдардың еті протеиннің жоғары мөлшерімен және орташа майлылығымен сипатталып, оның оңтайлы энергетикалық құндылығын қамтамасыз етті. Протеин мен энергияның биоконверсия көрсеткіштері сиыр етін өндіру тиімділігін арттыруда өнеркәсіптік будандастырудың экономикалық және биологиялық тұрғыдан мақсатқа сай екендігін дәлелдейді.
Қорытынды. Қазақтың ақбас тұқымын ашық аквитан тұқымымен өндірістік будандастыру ет өнімділігін, сиыр етінің сапасын және өндірістің экономикалық тиімділігін арттыруда тиімді тәсіл болып табылады.
Кілт сөздер: етті ірі қара шаруашылығы; өнеркәсіптік будандастыру; будан бұқашықтар; ет өнімділігі; азық биоконверсиясы; ет сапасы.
